FAQ over de impact van de menstruatiecyclus en de overgang op het werk
Een overzicht van veelgestelde vragen en antwoorden over het onderwerp menstruatie- en overgangsklachten op het werk. Met als overkoepelend thema: de impact en bespreekbaarheid van deze onderwerpen.
Wat kan of moet de werkgever doen voor medewerkers met overgangs- of menstruatieklachten?
Bij de zorgplicht van de werkgever voor een gezonde en veilige werkomgeving hoort ook aandacht te zijn voor behoeften rond de menstruatiecyclus en overgang. Toch is het voor leidinggevenden, teams en medewerkers niet makkelijk om hierover het gesprek aan te gaan. In het cao Rijk onderhandelingsresultaat 2024-2025 is daarom afgesproken het bewustzijn te vergroten voor de impact die menstruatie- en/of overgangsklachten kunnen hebben op het werk.
Daarvoor heeft A+O fonds Rijk het platform VerRIJK je kennis: menstruatie & overgang ontwikkeld. Op dit platform zijn achtergrondartikelen, gespreksstarters, ervaringsverhalen, links naar webinars en podcasts en informatie over trainingen via A+O fonds Rijk te vinden. Informatie en tools die helpen om de kennis te verbeteren en de bespreekbaarheid te bevorderen.
Wat kan ik als leidinggevende doen voor medewerkers met klachten?
Leidinggevenden die Gender Smart zijn, zijn zich bewust van de fysiologische verschillen tussen mannen en vrouwen en houden hiermee rekening in hun aanpak. Een open gesprek met aandacht voor de medewerker is hierbij de basis. Andere concrete handvatten:
- Wees geïnformeerd. Op platform VerRIJK je kennis: menstruatie & overgang vind je relevante informatie over de impact van de menstruatiecyclus en overgang op het werk.
- Wees concreet. Vul niet in voor een ander, maar benoem feitelijk wat je ziet en stel vragen.
- Geef het goede voorbeeld. Volg bijvoorbeeld een workshop over vrouwspecifieke onderwerpen in relatie tot werk en laat dit weten aan je team.
- Meld je aan voor een incompany training van A&O fonds Rijk met je hele team.
- Bespreek life-events – zoals de overgang – tijdens het teamoverleg. Hierdoor wordt het makkelijker om ook het individuele gesprek aan te gaan.
- Wijs op de diverse mogelijkheden en informatiebronnen, zoals VerRIJK je kennis, VitaalRijk, de zelfhulpmodules New Health van O&P Rijk of diverse vrouwennetwerken binnen de rijksoverheid. Benoem dat bedrijfsmaatschappelijk werk en eventueel de bedrijfsarts mee kan denken of kan doorverwijzen bij klachten rond menstruatie en/of de overgang.
- Bied waar mogelijk flexibiliteit als daaraan behoefte is, bijvoorbeeld in werktijden, werkzaamheden of werklocatie.
Hoe start je het gesprek met je collega, team of leidinggevende?
Uit onderzoek onder ruim 3.000 rijksmedewerkers naar menstruatie en overgang in de werkcontext blijkt dat er diverse redenen zijn die de bespreekbaarheid bemoeilijken. Denk aan de angst om privacy te schenden of om niet serieus genomen te worden.
Bedenk dat menstruatie- en overgangsklachten geen privéproblemen zijn, maar de hele organisatie aangaan en dat discrimineren op basis van gender niet mag. Meer dan 50% van de rijksmedewerkers is vrouw. Veel vrouwen ervaren klachten, zo blijkt uit hetzelfde onderzoek. Bespreekbaarheid is nodig om tot concrete oplossingen te kunnen komen.
Om de bespreekbaarheid te vergemakkelijken zijn en worden de komende tijd diverse tools ontwikkeld. Gebruik bijvoorbeeld de Gespreksstarters Menstruatie en Overgang. Of boek een incompany training van A&O fonds Rijk voor het hele team. En houd dit platform in de gaten voor meer handvatten.
Wat kan ik als werknemer met overgangs- of menstruatieklachten zelf doen?
Neem je klachten serieus. Zorg allereerst dat je een plan maakt om deze te verminderen, bijvoorbeeld in overleg met een overgangsverpleegkundige of andere zorgprofessional. Breng in kaart wat jij nodig hebt om gemotiveerd aan het werk te kunnen blijven. Maak je klachten en behoeften vooral ook bespreekbaar. Bijvoorbeeld door:
- Deze te benoemen in het overleg met je leidinggevende;
- Gebruik te maken van het preventief spreekuur van de bedrijfsarts;
- Tips te vragen aan collega’s;
- In gesprek te gaan met een bedrijfsmaatschappelijk werker.
Moet ik het accepteren als mijn manager voorstelt om minder uren te gaan werken?
Nee. Het is uiteraard belangrijk dat je zelf kijkt naar wat je nodig hebt. Als dat (tijdelijk) minder uren werken is, dan kun je daarover in overleg gaan. Maar het kan niet zo zijn dat je direct en eenzijdig een aanpassing van je contracturen krijgt vanwege menstruatie- en/of overgangsklachten.
Neem contact op met FNV als je hier vragen over hebt.
Hoe kan ik mijn manager laagdrempelig informeren over de impact van menstruatie en de overgang?
Breng het platform VerRIJK je kennis: menstruatie & overgang onder de aandacht. Daarop staat veel informatie. Later dit jaar wordt hier een toolbox aan toegevoegd, speciaal voor leidinggevenden, over de impact van de menstruatiecyclus en de overgang en de bespreekbaarheid op het werk. Een andere goede stap is om een incompany training te boeken via het A+O fonds Rijk.
Wat is of wordt er in cao’s afgesproken en geregeld?
In steeds meer cao’s worden afspraken gemaakt over menstruatie en de overgang. Niet elke vrouw ervaart klachten, maar er is een grote groep die dit wel doet. Door dit te erkennen en op te nemen in de cao’s, vermindert het taboe en wordt de impact van vrouwspecifieke klachten op de werkvloer beter bespreekbaar. Het verbeteren van de algemene kennis, het delen van ervaringen en het bieden van maatwerkoplossingen verhogen de kans dat vrouwen gezond en vitaal aan het werk kunnen blijven.
Wat zijn mijn rechten als werknemer?
Werkgevers hebben een aantal plichten richting werknemers. De werkomstandigheden en -omgevingen mogen geen nadelige invloed hebben op de gezondheid. In artikel 3, lid 2 van de Arbowet staat bijvoorbeeld: ‘de inrichting van de arbeidsplaatsen, de werkmethoden en de bij de arbeid gebruikte arbeidsmiddelen alsmede de arbeidsinhoud worden zoveel als redelijkerwijs kan worden gevergd aan de persoonlijke eigenschappen van werknemers aangepast.’
Je werkgever vragen om rekening te houden met jouw veranderende gesteldheid is dus niet te veel gevraagd. Leidinggevende en werknemer moeten hierover samen in gesprek om te kijken welke maatwerkafspraken mogelijk zijn. Twijfel je over je rechten of plichten, neem dan contact op met FNV voor advies.
In welke maatwerkafspraken kan de werkgever voorzien?
Voorbeelden van maatwerkafspraken en -aanpassingen zijn:
- Aangepaste werktijden, bijvoorbeeld later beginnen of eerder stoppen;
- Een extra rustpauze na een slechte nacht;
- Hybride werken (thuiswerken) als dat mogelijk is;
- Werkzaamheden tijdelijk aanpassen, zodat deze minder belastend zijn;
- Toegang hebben tot eten en drinken;
- Toegang hebben tot toiletfaciliteiten;
- Aanpassingen op de werkplek, zoals betere ventilatie, of alternatieve bedrijfskleding.
Bovenstaand lijstje is alles behalve compleet en zal voor iedereen anders zijn. Het gaat immers om maatwerk.
Kan ik me bij overgangs- of menstruatieklachten ziekmelden?
Gezondheidsklachten kunnen aanleiding zijn om je ziek te melden. Dat is in geval van menstruatie- overgangsklachten niet anders. Voorkomen dat je je ziek moet melden is natuurlijk beter. Als je vermoedt dat je gaat uitvallen of het niet volhoudt op het werk door menstruatie- of overgangsklachten, ga dan zeker in gesprek met je leidinggevende of met de bedrijfsarts en kijk welke maatwerkafspraken mogelijk zijn om wél gezond en gemotiveerd aan het werk te kunnen blijven.
Betrouwbare medische informatie
Tijdens webinars en workshops worden geregeld ook medische vragen gesteld. Basisinformatie over menstruatie en de overgang is uiteraard te vinden op het platform van VerRIJK je Kennis. Maar deze informatie vervangt geen medisch consult. Betrouwbare informatiebronnen met medisch geverifieerde informatie over de menstruatiecyclus en de overgang zijn:
Als menstruatie- en/of overgangsklachten de agenda gaan bepalen is het altijd gerechtvaardigd om een afspraak te maken met de huisarts en om doorverwijzing te vragen naar een BIG-geregistreerde verpleegkundig specialist, overgangs- of menstruatiepoli of gynaecoloog.