Wat houd je tegen om menstruatieproblemen te bespreken?

Dat menstruatie- en overgangsklachten tot verzuim en productiviteitsverlies kunnen leiden, is helder als glas. Steeds meer onderzoekscijfers illustreren dit. Niet voor niets wordt de impact ervan op het werk steeds hoger op de (werk)agenda gezet. Vrouwspecifieke gezondheidsproblemen ‘beter bespreekbaar maken’ is in vrijwel elk advies over de kwestie de eerste stap. Hoe moeilijk kan dat zijn als iedereen uiteindelijk van meer openheid van zaken profiteert? Moeilijker dan je zou denken, zo blijkt.

Wel invloed, maar geen gespreksonderwerp

Uit onderzoek voor VerRIJK je Kennis: Menstruatie en overgang van A + O fonds Rijk blijkt bijvoorbeeld dat 56% (veel) last heeft van de menstruatiecyclus en dat 42% aangeeft dat dit negatieve invloed heeft op het werk. Bij overgangsklachten liggen die percentages lager. Toch worden menstruatieklachten minder vaak besproken met leidinggevenden dan overgangsklachten. Met vrouwelijke leidinggevenden bespreekt 21% van de deelnemers menstruatieklachten en 41% de overgang. Met mannelijke leidinggevenden is dit 7% en 24%. Slechts 4% van de Rijksmedewerkers bespreekt de impact van de menstruatiecyclus met de bedrijfsarts of bedrijfsmaatschappelijk werk.

Van gebrek aan empathie tot verminderde carrièrekansen

Wat maakt het bespreken van menstruatieklachten zo moeilijk? Vijf masterstudenten aan de Vrije Universiteit (VU) Amsterdam deden op verzoek van Period Media onderzoek naar precies deze vraag. Ze doken in de wetenschappelijke literatuur en hielden een anonieme enquête onder 141 respondenten over de intentie van vrouwen om openlijk over menstruatieproblemen te praten met hun werkgever of leidinggevende.

Het literatuuronderzoek leverde vijf belangrijke redenen op. De belangrijkste laat zich raden: taboes en stigma’s. Menstruatie is anno 2025 nog altijd een schaamteonderwerp. Reden nummer twee: een werkomgeving die niet ondersteunend is en/of er niet voor open staat. Gebrek aan kennis over menstruatiegerelateerde klachten en de impact ervan op het functioneren van werknemers – wat leidt tot een gebrek aan begrip en empathie van de leidinggevende/werkgever – bleek een goede derde. Gebrek aan kennis over werknemersrechten ofwel een gebrek aan duidelijke richtlijnen of ondersteuning voor menstruatiekwesties vanuit de werkgever is reden nummer vier. Last, but not least is er angst voor negatieve gevolgen, denk aan ‘reputatieschade’ of verminderde carrièrekansen.

Geen vertrouwen in het eigen vermogen

De enquête onder de 141 respondenten leverde ook nieuwe inzichten op – al is er uiteraard een overlap. Uit het onderzoek ‘Menstruatieproblemen op de werkagenda’ kwam namelijk naar voren dat het geen vertrouwen hebben in het eigen vermogen om de impact van menstruatieproblemen op het werk te bespreken een belangrijke motivator is om te zwijgen. In het verlengde daarvan kwamen een gebrek aan kennis over menstruatiegerelateerde klachten (wat hoort bij een ‘normale’ menstruatie, wanneer is er sprake van een medisch probleem) en kennisgebrek over je rechten als werknemer als belangrijkste redenen naar voren.

De masterstudenten ontwikkelden een procesmodel, gebaseerd op de Theory of Planned Behaviour (TPB), waarbij gedragsintenties worden verklaard op basis van drie kerncomponenten. Een cruciale voorwaarde voor het vergroten van de intentie van werknemers om menstruatieproblemen bespreekbaar te maken op de werkvloer, zo blijkt, is het creëren van draagvlak binnen de organisatie. Leidinggevenden spelen een sleutelrol in het bevorderen van openheid en het signaleren van verbeterpunten. Werknemers moeten worden betrokken bij de invoering van een menstruatievriendelijke werkplek.

Praten met je leidinggevende over je menstruatieproblemen gaat nou eenmaal makkelijker in een open, inclusieve, veilige en ondersteunende werkcultuur. Eentje met een duidelijk beleid, educatie en voorlichting over menstruatie(klachten). De masterstudenten ontwikkelde een conceptmodule: Cyclus op het Werk. Het doel: een werkomgeving creëren waarin het bespreken van menstruatieproblemen wordt genormaliseerd. De tool: een laagdrempelige digitale module met uitleg over menstruatieklachten, de mogelijke invloed op werkprestaties en je rechten als werknemer. Net zo normaal als de uitleg over de werking van de koffiemachine als je ergens aan de slag gaat. En weer eens een ander gespreksonderwerp bij datzelfde apparaat.

Het onderzoek ‘Menstruatieproblemen op de werkagenda’ is in opdracht van Period Media uitgevoerd door Tamar Koninkx, Dayna Francisca, Fae Milder, Maaike Spaans en Cécile Dekker als onderdeel van de Media Psychology for Impact course aan de VU Amsterdam. De survey won tweemaal de eerste plek binnen de masteropleiding Communication Science. Een maal voor het beste onderzoek (verkozen door professoren) en een maal de eerste plek voor het onderzoek met de meeste impact (verkozen door medestudenten).

Het onderzoek ‘Bewustwording, erkenning en bespreekbaar maken van menstruatie- en overgangsklachten op de werkvloer’ werd uitgevoerd door Simone van Houten-Pilkes en Bart van Koningsbruggen van Basis & beleid Organisatieadviseurs in opdracht van A + O fonds Rijk.