Menstruatiearmoede
Toen de term period poverty wereldwijd viraal ging, hoorde je hier niemand over dit dubbele taboe: menstruatie én armoede. Dat is inmiddels anders. Menstruatiearmoede is eerst een economisch probleem: als je geen geld hebt om menstruatieproducten te kopen, heeft dat invloed op je participatie in de maatschappij. In dit artikel gaan we dieper in op de andere kanten van menstruatiearmoede.
Niet naar school of niet naar je werk kunnen omdat je je geen menstruatieproducten kunt veroorloven leek in eerste instantie een probleem van ontwikkelingsgebieden. NGO’s zetten daar op in door menstruatievoorlichting te geven en door in sanitaire voorzieningen (schoon water, wc’s met privacy, menstruatieproducten) te voorzien. De bijvangst: als vrouwen wél volwaardig aan het openbare leven kunnen deelnemen, dan profiteert de hele gemeenschap daarvan.
Menstruatiearmoede ook in Nederland
Dat menstruatiearmoede ook in de westerse wereld voorkwam, werd pas in 2018 duidelijk. Toen publiceerde Plan International namelijk een lijvig rapport waaruit bleek dat de situatie in het Verenigd Koninkrijk niet dramatisch verschilde van die in ontwikkelingsgebieden. Er was sprake van kennisgebrek, schaamte én van menstruatiearmoede. Uit vervolgonderzoek van Plan NL uit 2019 bleek dat je de situatie in het VK bijna een op een naar die in Nederland kon vertalen: bijna 1 op de 10 mensen tussen de 12 en 25 jaar die menstrueren had wel eens te maken gehad met menstruatiearmoede.
In de media werd dat al snel: 1 op de 10 vrouwen heeft altijd gebrek aan menstruatieproducten. Daarmee werd een beweging in gang gezet die wereldwijd allang was ingezet: collectieve verontwaardiging over het feit dat sommige vrouwen (niet alleen daklozen en gedetineerden, maar ook meiden en vrouwen in een armoedesituatie) zich moeten behelpen met sokken, kranten, of papieren handdoekjes van een openbaar toilet bij gebrek aan gezonde en veilige producten. In de recente Gewoon Gesteld-campagne van WOMEN Inc. is dat percentage inmiddels bijgesteld naar 1 op de 8. Dit zijn uiteraard mensen in een armoedesituatie, maar bijvoorbeeld ook studenten. Dit cijfer is gebaseerd op onderzoek van Neighborhood Feminists in Amsterdam.
Niet alleen een economisch probleem
Dat menstruatiearmoede bestaat, is logisch. Waar armoede is, is automatisch ook menstruatiearmoede. De vraag is of je deze vorm van armoede apart moet benoemen. Hebben we het hier niet gewoon over verzorgingsarmoede, zoals gebrek hebben aan producten om jezelf mee te wassen, scheren of je kind een luier om te kunnen binden inmiddels wordt genoemd? Het beste antwoord is waarschijnlijk: ja en nee. Menstruatiearmoede gaat niet alleen over producten niet kunnen betalen. Het gaat ook over kennisgebrek en stigmatisering – je moeten schamen voor een natuurlijk fenomeen als menstruatie. Over het feit dat je in je leven honderden, zo niet duizenden euro’s kwijt bent aan menstruatieproducten, aan het eigen risico van de zorgverzekering of aan niet vergoedde behandelmethoden om menstruatieklachten te verlichten én aan gemiste werkdagen die niet altijd voor de volle 100 procent worden vergoed.
Gratis menstruatieproducten
In veel landen – zoals Canada, Schotland, Frankrijk, Spanje, Nieuw-Zeeland, Kenia en sommige Amerikaanse staten – is het inmiddels wettelijk verplicht om gratis menstruatieproducten beschikbaar te stellen in bijvoorbeeld overheidsgebouwen en onderwijsinstellingen of kun je deze gratis krijgen bij apotheken. Regelgeving die niet alleen is bedoeld om menstruatiearmoede te bestrijden, maar ook om het taboe op menstruatie te doorbreken én het onderwerp te normaliseren en zo de gendergelijkheid te bevorderen. Menstruatieproducten zouden net zo normaal moeten zijn als wc-papier en handzeep – die immers ook gratis zijn in openbare toiletten.
In Nederland ligt het er momenteel aan in welke gemeente je woont of menstruatieproducten al dan niet gratis beschikbaar zijn in openbare toiletten. Veel universiteiten en scholen voorzien hier inmiddels in. Net als steeds meer horecagelegenheden. Er zijn veel lokale particuliere initiatieven en landelijk opererende NGO’s actief, zoals Nationaal Fonds Kinderhulp of Stichting Armoedefonds. Verspreid door Nederland zijn – deels gefinancierd met overheidssteun – inmiddels 2.500 Menstruatie Uitgifte Punten (MUP’s) gerealiseerd voor mensen die het écht niet kunnen betalen.